Het lied van de wrok. Athene vs. Sparta, 431-421 v. chr. , J.E. Lendon

Reviewer: Martijn Boere

J.E. Lendon, Het lied van de wrok. Athene vs. Sparta, 431-421 v. chr.

(vertaald door Corrie van den Berg en Carola Kloos, oorspronkelijke titel Song of Wrath. The Peloponnesian War Begins..

Uitgeverij Ambo (Amsterdam, 2010)
ISBN: 9789026321955

567 pagina’s, inclusief register, suggesties voor aanvullende literatuur, noten en bibliografie
€ 44, 95

Het lied van de wrok

J.E. Lendon is hoogleraar Oude Geschiedenis aan de universiteit van Virginia. Hij vertelt in Het lied van de wrok het verhaal van de eerste tien jaar van de Peloponnesische Oorlog. Aan de hand van Oudgriekse motieven als time en hybris beschrijft Lendon de oorzaken en het verloop van de oorlog tussen de Griekse grootmachten Sparta en Athene en hun bondgenoten. Time kan vrij vertaald worden als de ‘waardigheid’ of ‘eer’ van een stadstaat. In deze time veronderstelden de Oude Grieken een bepaalde rangschikking. Een stadstaat met meer time diende gehoorzaamd te worden. Time was zeer belangrijk en alom aanwezig bij strijdende Griekse partijen. Een aanslag op time zorgde voor hybris. Hybris was een belediging die zorgde voor gevoelens van wrok. Pas wanneer er wraak was genomen voor deze belediging kon de hybris afnemen. Hybris was de voornaamste reden voor oorlog tussen de Griekse stadstaten. Ook tijdens de Peloponnesische Oorlog waren time en hybris belangrijke motieven. In feite ging het in de langslepende oorlog tussen Athene en Sparta om hegemonie: welke stadstaat had de meeste time en daarmee superioriteit in rang en waardigheid?
Nadat een Perzische invasie van Griekenland in het jaar 479 voor Christus was voorkomen, bleef Sparta als onbetwiste hegemoon van Griekenland achter. De stadstaat was het hoogste in rang en andere stadstaten dienden haar te gehoorzamen. De Atheners hadden daarentegen een belangrijk aandeel in de Griekse overwinning gehad. Zij bezaten een machtige vloot en begonnen een imperium op te bouwen in het Egeïsche gebied. Langzaam ontstond bij de Atheners het gevoel dat zij in plaats van ondergeschikt gelijkwaardig waren aan de Spartanen. Uiteindelijk leidde dit in het jaar 331tot het uitbreken van de Peloponnesische Oorlog. Athene probeerde haar gelijkwaardigheid in rang door Sparta te laten erkennen, terwijl Sparta haar superioriteit probeerde te behouden. Dit gebeurde aan de hand van diverse wraakacties van beide kanten, waarmee de rangorde van de betreffende stadstaten bepaald kon worden. Lendon neemt je aan de hand van deze militaire acties mee op een reis door heel Griekenland. Hij beschrijft de tactieken die beide kampen jaar na jaar toepasten en de conflicten die hieruit voorvloeiden. Voornamelijk de Atheense strategie weet Lendon duidelijk te verklaren. Ook de leiders die tijdens deze oorlog in beide stadstaten opstonden worden beeldend weergegeven. Lendon weet de Oudgriekse manier van oorlog voeren en de bijbehorende positie van time tijdens deze beschrijving duidelijk te verwoorden. Hierbij keert zijn standpunt dat de strijd tussen Athene en Sparta voornamelijk een strijd om rangorde was regelmatig terug. Na tien jaar van wederzijdse vijandelijkheden in heel Griekenland wist Athene uiteindelijk te bewerkstelligen dat Sparta haar als gelijkwaardig beschouwde, waarna de stadstaten een bondgenootschap sloten. Lendon beschrijft vervolgens kort het verdere verloop van de relatie tussen Athene en Sparta. In deze epiloog wordt duidelijk dat met het bondgenootschap tussen beide stadstaten voorlopig nog geen einde is gekomen aan de strijd om hegemonie tussen de Griekse steden.
Een klein, maar niet onoverkomelijk, nadeel is de prijs van het boek. Met een prijs van bijna €45 is het namelijk misschien geen boek dat je snel cadeau zult doen. Dit vlot geschreven werk geeft je voor deze prijs echter een enorm gedetailleerde inkijk in de Oudgriekse manier van denken over oorlog, eer en rangschikking. Bovendien wordt het verloop van de eerste tien jaar van de Peloponnesische Oorlog zeer nauwkeurig beschreven, waardoor deze periode voor de lezer na afloop geen geheimen meer kent. Door de enorme overvloed aan details vergt het enig doorzettingsvermogen om goed in het verhaal te komen. Het boek is echter spannend geschreven en wanneer je er goed voor gaat zitten blijkt Lendons beschrijving van de vijandelijkheden tussen Athene en Sparta meer dan de moeite waard. Lendon slaagt erin de Griekse stadstaten in hun hoogtijdagen tot leven te laten komen. Daarnaast zorgen het uitgebreide notenapparaat, register, de bibliografie, de bronverklaring met daarin veel informatie over Thucydides en de suggesties voor verdere literatuur ervoor dat het wetenschappelijke gehalte van het boek hoog is. Hierdoor is het boek een aanrader voor eenieder die geïnteresseerd is in de Peloponnesische Oorlog en de denkwijze over en de manier van oorlog voeren van de Oude Grieken.

Martijn Boere